Surowce lecznicze są głównym źródłem wytwarzania leków. Do dalszej obróbki konieczne jest nie tylko prawidłowe zebranie i wysuszenie materiału, ale także przetworzenie go tak, aby surowce lecznicze nie straciły swoich właściwości. Dlatego zasady suszenia i odbioru surowców roślinnych są dość surowe.

Istnieją obowiązkowe zasady zbierania roślin leczniczych. Pierwszym i jednym z najważniejszych jest zbieranie tylko tych roślin, które znajdują się z dala od dróg, autostrad, przedsiębiorstw przemysłowych i oczywiście wysypisk śmieci. Ponadto zbieraj tylko zdrowe, dojrzałe rośliny, które nie są dotknięte chorobami i szkodnikami.  

Racjonalne metody zbierania leczniczych materiałów roślinnych

Głównymi zasadami racjonalnego zbierania materiałów roślinnych leczniczych jest przestrzeganie terminów i wybór obszarów do przechowywania. Ważne jest, aby rośliny rosły na ekologicznie czystym terenie.

Istnieją 3 główne okresy zbierania surowców:

• wiosna, od marca do maja. W tym czasie zaczyna się ruch soków w roślinie;
• okres letni od czerwca do lipca. Główny nacisk kładziony jest na zbiór kwiatów, liści i ziół;
• jesienią zbiera się nasiona, owoce i podziemne części roślin. 

Aby uzyskać prawdziwie lecznicze surowce, musisz znać szereg ważnych zasad:

• konieczne jest zbieranie roślin tylko w pogodne, słoneczne dni;
• należy zbierać tylko zdrowe rośliny; 
• nie zbieraj roślin w miejscach w pobliżu przedsiębiorstw przemysłowych, budynków gospodarczych, w pobliżu dróg;
• nie zaleca się zbierania podczas burzy, deszczu, w południe – od 10 do 12 godzin; 
• zalecany czas zbierania ziół leczniczych, owoców to od 8 do 9 rano; 
• liście, kora i korzenie zbiera się bliżej zachodu słońca – od 16 do 18 godzin.

Surowce lecznicze są gromadzone w dowolnym pojemniku. Korzenie – w koszach, workach; liście kwiaty, owoce są również składane do koszy, ale nie tak ciasno jak korzenie. Ogólnie rzecz biorąc, nie można ciasno upchać koszy i worków, ponieważ surowce lecznicze same się nagrzewają, a ważne w roślinach substancje rozkładają się.

Zbierając rośliny lecznicze, nie zapominaj, że większość z nich zawiera substancje trujące. Podczas ich zbierania należy być bardzo ostrożnym: w żadnym wypadku podczas zbierania roślin leczniczych nie dotykaj oczu rękami. A po zakończeniu kolekcji nie zapomnij dokładnie strząsnąć ubrania i umyć ręce wodą z mydłem.

Czas zbiorów

Oprócz powyższych podstawowych zasad, bardzo ważne jest aby wiedzieć, kiedy następuje największa akumulacja składników odżywczych w roślinach.

Liście w większości przypadków zbierane są w okresie kwitnienia, kiedy gromadzą się w nich największe ilości substancji czynnych. Liście niektórych roślin można zbierać również poza okresem kwitnienia. Dotyczy to przede wszystkim dwuletnich, które w pierwszym roku tworzą jedynie rozetę liści przyziemnych. Liście zbiera się ręcznie, tylko w pełni rozwinięte dolne i środkowe. Suszyć w cieniu w dobrze wentylowanym pomieszczeniu.

Kwiaty zbiera się na początku kwitnienia, czasami w okresie pączkowania. Zbierać w zależności od gatunku części kwiatów i całe kwiatostany. W większości ziół zrywane są pojedyncze kwiaty (chaber), w innych tylko korony (dziewanna) lub cały kwiatostan (rumianek, wrotycz pospolity). Kwiaty są najdelikatniejszymi częściami rośliny i muszą być zbierane ostrożnie, bez zgniatania i luźno umieszczone w koszu. Dostarczone na miejsce suszenia muszą być zamknięte przed światłem słonecznym. Suszyć zwykle w cieniu rozłożonym cienką warstwą bez mieszania.

Łodygi w większości przypadków zbiera się w okresie kwitnienia, czasem (trawa szypułkowa) – w okresie pączkowania. Zwykle odcina się całą powietrzną część nad dolnymi liśćmi. Czasami roślinę po wysuszeniu poddaje się młócenie w celu usunięcia grubych łodyżek – tak uzyskuje się „tarte” zioła, takie jak tymianek, oregano, koniczyna słodka, ziele dziurawca i szereg innych roślin. Wysuszyć, układając cienką warstwę na siatkach lub stojakach pod baldachimem w cieniu, np. na strychu.

Owoce zbierane są w okresie pełnego dojrzewania, ale nie przejrzałe, bez szypułek. Soczyste, dojrzałe owoce zbiera się wcześnie rano, gdy rosa wyschnie, lub wieczorem, aż rosa opadnie. Soczyste owoce przed suszeniem suszy się na słońcu przez 1-2 dni, a następnie suszy rozsypane na czystym papierze w temperaturze 70-80°C.

Korzenie i kłącza, bulwy wykopuje się jesienią, kiedy nadziemna część rośliny żółknie i uschnie ale nadal jest zachowana, aby dokładnie określić gatunek. Jesienią korzenie mają najwięcej substancji aktywnych. Ponieważ korzenie trujących roślin mogą znajdować się w pobliżu, identyfikacja gatunku jest szczególnie ważna. Zebrane korzenie i kłącza są dokładnie oczyszczane z ziemi i myte (zgrubnie – za pomocą pędzla). Aby przyspieszyć suszenie, pokrój na kawałki o długości 5-6 cm i podziel wzdłuż. Suszyć w 60°C na arkuszu lub siatce.

Podczas przechowywania surowców obowiązują specjalne zasady, których należy przestrzegać, na przykład:

• rośliny olejków eterycznych są przechowywane oddzielnie od roślin trujących i silnych;
• surowce ogólnego przechowywania są oddzielane od innych gatunków i owoców;
• potrzebne jest oddzielne pomieszczenie na owoce i nasiona. 

Opr: Chris D.

Żródło: farming.org.ua