Mącznica lekarska (Arctostaphylos uva-ursi (L.) Spreng.) to bylina, zimozielony krzew o liściach silnie ściągających i gorzkim smaku. Posiada właściwości przeciwzapalne, antyseptyczne, moczopędne i inne lecznicze.

W celach leczniczych napar lub wywar z liści stosuje się wewnętrznie w przypadku chorób układu moczowego: zapalenia pęcherza moczowego, odmiedniczkowego zapalenia nerek, zapalenia cewki moczowej, zapalenia gruczołu krokowego i kamicy moczowej. Zewnętrznie nalewkę z mącznicy lekarskiej stosuje się na wrzody, skazy, egzemy i długotrwałe, nie gojące się rany ropne. Ziele mącznicy lekarskiej wchodzi w skład wielu opłat i suplementów diety.

Klasyfikacja

Mącznica lekarska, czyli gtron niedźwiedzia (łac. Arctostáphylos úva-úris (L.) Spreng.), należy do rodziny wrzosowatych (łac. Ericaceae). Rodzaj mącznicy lekarskiej (łac. Arctostaphylos) obejmuje ponad 30 gatunków szeroko rozpowszechnionych na półkuli północnej.

Opis botaniczny

Mącznica lekarska, czyli gron niedźwiedzia to wieloletni, wiecznie zielony, płożący się krzew o wysokości 25-130 cm, którego pełzające, rozgałęzione pędy pokryte są ciemnobrązową korą. Liście są naprzemienne, zimozielone, skórzaste, u góry pomarszczone, podłużnie odwrotnie jajowate, długości ok. 2 cm, szerokości 0,5-1,2 cm, całe, przesunięte ku górnej stronie pędu. Liście na wierzchniej stronie ciemnozielone, jesienią czasem czerwonawe, błyszczące z wyraźnie widocznymi zapadniętymi siateczkowatymi nerwami, na spodniej jaśniejsze, matowe, nagie. Kwiaty są jasnoróżowe, z pięciozębną koroną, zebrane w szczytowo opadające kwiatostany (pędzle). Formuła kwiatu mącznicy lekarskiej: * H (5) L (5) T5 + 5P (5). Owocem jest czerwona, pięcioziarnista, mączna, kulista jagoda o średnicy 6-8 mm. Kwitnie maj-czerwiec, owocuje lipiec-wrzesień.

Występowanie

Występująca w strefie umiarkowanej i arktycznej.  Wchodzi w strefę piaszczystej tundry. Rośnie głównie w suchych borach sosnowych i modrzewiowych, głównie na glebach piaszczystych, w jasnych lasach brzozowo-modrzewiowych, na polanach, w zaroślach cedru elfiego, na polanach i spalonych terenach, na nadmorskich skałach i kamienistych piargach, na pasie alpejskim. Preferuje miejsca otwarte, dobrze oświetlone, nie toleruje konkurencji ze strony innych roślin, rośnie kępami w swoim zasięgu. Gatunek ten jest typowy dla strefy leśnej półkuli północnej.

Zbiór surowców

W celach leczniczych zbiera się liście mącznicy lekarskiej (Folium Uvae-ursi) i pędy (Cormus Uvae-ursi). Zbiór odbywa się w dwóch terminach: wiosną przed lub na początku kwitnienia oraz jesienią od momentu pełnego dojrzewania owoców do zrzucenia (koniec sierpnia-połowa września). W tym samym miejscu zbiór surowców odbywa się nie wcześniej niż po 5-6 latach. Suszyć w dobrze wentylowanych pomieszczeniach lub suszarkach w temperaturze 50-60 ̊С. Surowce do celów leczniczych to mieszanka połamanych liści, łodyg, rzadziej pąków, kwiatów i owoców.

Skład chemiczny

Głównymi składnikami aktywnymi ziela mącznicy lekarskiej są fenole i ich pochodne (glikozydy fenolowe): pędy rośliny zawierają arbutynę (do 20%), liście zawierają metyloarbutynę, hydrochinon, p-metoksyfenol, 2-O-galloilarbutynę, 6 -O-galloilarbutyna, piceozyd . Ponadto liście zawierają triterpenoidy (kwasy ursulowy i oleinowy, erytrodiol, uwaol, lupeol, α-amirin, β-amirin), katechiny, antocyjany (cyjanidyna, delfinidyna). Kwasy fenolokarboksylowe i ich pochodne (do 6% galusowy, kawowy, n-kumarowy, liliowy, waniliowy, elagalowy, protokatechonowy, galusan metylu, corylagin itp.), flawonoidy (kwercetyna, izokwercetyna, mirycetyna, mirycytryna, hiperozyd), irydoidy występujące w pędach (unedozyd, monotropeina), garbniki z grupy pirogalicznej (do 35%), kwasy organiczne (chinowy, mrówkowy), olejek eteryczny w niewielkiej ilości.

Właściwości farmakologiczne

Liście mącznicy lekarskiej działają głównie antyseptycznie na narządy układu moczowego. Działanie przeciwdrobnoustrojowe wynika z hydrochinonu, który powstaje podczas hydrolizy arbutyny i metyloarbutyny. Za działanie moczopędne odpowiada również hydrochinon, który podrażniając tkankę nerkową, zwiększa oddawanie moczu. Działanie przeciwzapalne wynika z dużej zawartości tanin.

Zastosowanie w medycynie tradycyjnej

W medycynie ludowej wywar z liści mącznicy lekarskiej lub niedźwiedziego grona stosuje się przy chorobach nerek i pęcherza moczowego, w ginekologii przy krwawieniach z macicy, przeziębieniach, astmie, chorobach wenerycznych (douching), reumatyzmie, chorobach wątroby i żołądka. W praktyce weterynaryjnej – z krwawym moczem u bydła.

Żródło:www.golos.com.ua